VII Obwód "Obroża" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej
:::  Aktualna pozycja:  Obroża \ Odziały Powstańcze  :::

ODDZIAŁY POWSTAŃCZE "OBROŻY" I GRUPY KAMPINOS
WALCZĄCE W WARSZAWIE I NA JEJ przedpolu

     "Obroża" - kryptonim VII Obwodu Okręgu Warszawskiego AK obejmującego 8 Rejonów usytuowanych na przedpolu Warszawy, tj. na terenie przedwojennego powiatu warszawskiego. Zadania bojowe dla "Obroży" dotyczące przygotowań do Powstania oraz jego rozpoczęcia (godz. "W") wyznaczały: rozkaz operacyjny Dowódcy Okręgu Warszawskiego cz. I z 26, VII cz. II z 29 VII, zarządzenie alarmowe z 29 VII i zarządzenie dodatkowe z 30 VII 1944 roku. Rozkaz rozpoczęcia Powstania dotarł do Rejonów "Obroży" 1 VII około godz. 16:00. Działania powstańcze w poszczególnych Rejonach przebiegały w zależności od sytuacji na froncie niemiecko-sowieckim.


Mapa działań powstańczych - Kliknij, aby powiększyć


Walki na barykadach Stolicy

     Rozpoczęte 1 sierpnia działania powstańcze w Rejonach "Obroży" trwały wobec rosnącej przewagi Niemców kilka dni, później formowano oddziały, które przebijały się do Warszawy bezpośrednio lub poprzez Puszczę Kampinoską, znajdującą się na terenie VIII Rejonu "Obroży". Tam z racji sprzyjających warunków naturalnych oraz przybycia w końcu lipca z Puszczy Nalibockiej 900-osobowego oddziału powstało silne zgrupowanie wojsk powstańczych.

Atak na lotnisko bielańskie

     1 i 2 sierpnia odziały VIII Rejonu "Obroży" przeprowadziły z Puszczy Kampinoskiej dwa ataki na lotnisko bielańskie. Pierwszy atak o sile ok. 200 ludzi, drugi o sile ok. 1000 zmusiły Niemców do likwidacji lotniska. Straty własne: 31 poległych, 45 rannych, w tym dowódca zgrupowania "Kampinos" kpt. Józef Krzyczkowski "Szymon".

Atak na Dworzec Gdański

     Na rozkaz płk. "Wachnowskiego" skierowane na Żoliborz uformowane w Kampinosie oddziały w dwóch rzutach: w I w sile 720 ludzi, w II w sile 540 ludzi. Dwa ataki na Dworzec Gdański w nocy z 21 na 22 sierpnia - dowódca mjr Alfons Kotowski "Okoń"; 450 poległych i 100 rannych. Część żołnierzy została na Żoliborzu, pozostali powrócili do Kampinosu. 150 żołnierzy weszło do zgrupowania "Żaglowiec", 52 do kpt. "Trzaski", 50 do innych oddziałów.

Żołnierze i oddziały "Obroży" w batalionach Starówki i Mokotowa

     Ppor. Jerzy Rybka "Kiejster" przybył na Żoliborz z 40 ludźmi z Kampinosu, przynosząc broń zrzutową. Po ataku na dworzec Gdański przeszedł z bronią i 25 ludźmi kanałami na Stare Miasto. Tam został wcielony do batalionu "Parasol" jako odrębny pluton 2 kompanii. Brali udział w walkach "Parasola" na Starym Mieście, Czerniakowie i Mokotowie. 80% tego oddziału poległo. W batalionie "Parasol" walczył również tzw. pluton legionowski, składający się z 22 żołnierzy, przeniesionych do "Parasola" na kilka miesięcy przed Powstaniem. Po ustaniu działań powstańczych na terenie "Obroży" powstały ochotnicze oddziały, które przebijały się bezpośrednio do Stolicy i tam wchodziły w skład walczących oddziałów. W Rejonie V "Gątyń" - Piaseczno batalion "Krawiec" przeszedł do lasów chojnowskich. Z batalionu tego powstała kompania w sile 186 ludzi pod dowództwem por. Stanisława Milczyńskiego "Gryfa", która po walkach pod Wilanowem przebiła się 18 i 19 sierpnia przez Sadybę na Mokotów. Tam weszła w skład batalionu "Oaza - Ryś". Poległo ok. 60 żołnierzy. Dwa oddziały z III Rejonu "Dęby" przebiły się na Grochów, gdzie między 22 a 29 sierpnia przeprawiły się przez Wisłę. Oddział Dywersji Bojowej pod dowództwem sierż. pchor. Janusza Kustowskiego "Dżemsa" wszedł w skład pułku "Baszta". Z plutonu 760 (dowódca ppor. Eugeniusz Lokajski "Brok") ochotniczy oddział wszedł w skład plutonu "Grochów" i walczył w batalionie "Oaza - Ryś".

Walki i ruchy oddziałów powstańczych na przedpolu Warszawy

     Zgrupowanie "Kampinos" przez cały okres Powstania prowadziło walki z Niemcami, wiążąc duże siły nieprzyjaciela atakującego Stolicę. Od 1 sierpnia do 29 września oddziały zgrupowania "Kampinos" stoczyły 46 walk i potyczek, w wyniku których straty nieprzyjaciela wyniosły ponad 1000 zabitych i około 450 rannych, przy stratach własnych: 764 poległych i 385 rannych. Z 46 walk stoczonych przez oddziały zgrupowania kampinoskiego 10 zakończyło się ich wyraźnym zwycięstwem; w 13 przypadkach straty nieprzyjaciela przewyższały straty Polaków. Największe straty Niemcy ponieśli w walkach zaczepnych i zasadzkach przeprowadzanych przez oddziały powstańcze pułku Palmiry - Młociny:

  •   2 września w uderzeniu na Truskaw - 250 zabitych i 100 rannych (straty własne: 10 zabitych i 10 rannych),
  •   3 września pod Marianowem - 100 zabitych i 20 rannych (straty własne: 1 żołnierz zabity, 5 rannych),
  •   29 sierpnia w zasadzce pod Kiściennem - 140 zabitych (straty własne: 1 poległy, 1 ranny).

Pomnik Niepodległej Rzeczypospolitej Kampinoskiej wzniesiony w 60. Rocznicę Powstania Warszawskiego

     Zwycięskie bitwy powstańców sprawiły, że Niemcy szacowali siły zgrupowania kampinoskiego na ponad 20.000 żołnierzy, czyli dziesięciokrotnie więcej niż faktycznie liczyły (ok. 2.500). Walki powstańcze w pozostałych Rejonach "Obroży" trwały kilka dni. W I Rejonie "Marianowo" objęły Legionowo, Jabłonnę, Nieporęt. W walkach rozpoczętych 1 sierpnia poległo 21 żołnierzy. Wykolejono niemiecki pociąg wojskowy w Chotomowie, opanowano koszary i obóz jeniecki pod Beniaminowem, wyzwalając około 6.000 jeńców radzieckich. Uformowany ochotniczy batalion (wraz z przybyłym z Pragi oddziałem) pod dowództwem por. Bolesława Szymkiewicza "Znicza" przeprawił się przez Wisłę i przebił do Puszczy Kampinoskiej. Kilkudniowe walki powstańcze trwały również w V Rejonie "Gątyń" - Piaseczno i w VI Rejonie "Helenów" - Pruszków. Utworzony w V Rejonie "Gątyń" powstańczy batalion "Krawiec" toczył na swym terenie walki. 4 sierpnia przemieścił się do lasów chojnowskich. W walkach poległo 37 żołnierzy tego Rejonu. W VI Rejonie "Helenów" walki trwały do 4 sierpnia. Podjęto próbę ataku na radiostację, opanowano na jeden dzień elektrownię. Wobec miażdżącej przewagi Niemców oddziały rozwiązano. Pluton pod dowództwem ppor. Tadeusza Nowickiego "Orlika" przeszedł do lasów chojnowskich, a następnie do Kampinosu. W działaniach, potyczkach i starciach przeprowadzonych przez Rejon VI poległo 16 żołnierzy.

     Oddziały "Obroży" w racji pełnego i bardzo dobrego uzbrojenia wniosły znaczący wkład do Powstania. Ofiara krwi i życia jaką oddali Powstaniu żołnierze "Obroży" i "Kampinosu" wyraża się liczbą 1.127 poległych, z tego 663 na barykadach Stolicy i 464 na jej przedpolu. (mapa nr 11)


ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ
Zarząd Okręgu Warszawa-Powiat
Środowiska: "Obroża" i "Grupa Kampinos"

ul. Braci Załuskich 7, 01-733 Warszawa
szzakowp@ibprs.pl