VII Obwód "Obroża" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej
:::  Aktualna pozycja:  Rejony Obroży \ Rejon IV - 'Fromczyn' - Otwock \ Działalność dywersyjna  :::

Działania dywersyjne na terenie IV  Rejonu

     Bardzo ważną rolę w historii VII Obwodu "Obroża" odegrał odegrał oddział dyspozycyjny "Kedywu" IV Rejonu "Fromczyn" nazywany oddziałem "linii otwockiej".

     Na przełomie listopada i grudnia 1942 r. przystąpiono do tworzenia w Okręgu Warszawskim AK, na obszarze działania Obwodu "Obroża", dwóch oddziałów dyspozycyjnych "Kedywu". Jeden z tzw. prawobrzeżnej (wschodniej) części Okręgu Warszawskiego pod dowództwem por. Romana Grotowskiego "Epsteina", "Ersa", drugi w lewobrzeżnej (zachodniej) pod dowództwem por. sap. Michała Buczy "Michała". Oddział Dyspozycyjny "Kedywu" Okręgu Warszawskiego AK pod dowództwem por. "Ersa" po osiągnięciu dyspozycyjności bojowej w marcu 1943 r. składał się z następujących pododdziałów:

  • pododdział "Radość" - dca pchor. Feliks Zaremba "Żmudzin"
  • pododdział "Falenica" - dca pchor. Marian Wesołowski "Marian"
  • pododdział "Otwock" - składający się z kilku grup, którymi dowodzili:
       w Otwocku - pchor. Tadeusz Gajęcki "Sęk" i pchor. Henryk Pniewski "Jawor"
       w Karczewie - pchor.  Tadeusz Jobda "Koran"
       w  Celestynowie - pchor. Ryszard Konopacki "Bór",
       w Świdrze - pchor. Ryszard Barański "Okrzeja",
       w Wiązownie - pchor. Apolinary Akajewicz "San".

     W skład oddziału Dyspozycyjnego wchodziła również "grupa Rembertów" - dca pchor. Eugeniusz Bocheński "Dubaniec".

     Oddział Dyspozycyjny liczył w tym okresie ok. 120 ludzi. Z  liczby tej około 100 pozostawało w stałej dyspozycyjności bojowej.

     W dniu 19 lipca 1943 r. por. "Ers" został aresztowany w "kotle" zastawionym przez gestapo w budynku ówczesnego Zarządu Miejskiego w Warszawie, mieszczącego się przy ul. Poznańskiej. Aresztowany por. "Ers" poprzez Pawiak trafił do obozu koncentracyjnego w Auschwitz.

     W dniu 15 sierpnia 1943 r. dowództwo Oddziału Dyspozycyjnego po aresztowanym "Ersie" objął por. Leon Tarajkiewicz "Leon", "Gryf", który był jednocześnie oficerem do spraw dywersji i akcji zbrojnych w Dowództwie "Kedywu" Okręgu Warszawskiego AK.

     W dniu 6 września 1943 r., na poligonie Biura Badań Technicznych KG AK, w lesie w pobliżu Michalina, por. "Gryf" przeprowadził próbę nowo skonstruowanego granatu uderzeniowego. Podczas tej próby doznał ciężkiej kontuzji - urwanie prawej dłoni i części kości przedramienia. Po wyleczeniu por. "Gryf" powrócił do pracy konspiracyjnej, brał również udział w Powstaniu Warszawskim.

     W połowie września 1943 r. dowództwo Oddziału Dyspozycyjnego po ciężko rannym por. "Gryfie" objął por. piech. Józef Czuma "Skryty" - cichociemny.

     W  listopadzie 1943 r. por. "Skryty" dokonał reorganizacji Oddziału Dyspozycyjnego. Po reorganizacji Oddział Dyspozycyjny składał się z następujących pododdziałów:

  • pododdział "Radość" - dca pchor. "Żmudzin",
  • pododdział "Falenica" - p.o. dcy pchor. Wacław Szczepkowski "Wacław"; dotychczasowy dowódca pchor.  "Marian", "spalony" na terenie Falenicy, ukrywał się w  okolicach Karczewa,
  • pododdział "Świdry-Wiązowna" - dca pchor. "San" i  jednocześnie zca dcy Oddziału Dyspozycyjnego. Pododdział ten powstał z połączenia grup "Świdry" i  "Wiązowna". Dotychczasowy dca grupy "Świdry" pchor.  "Okrzeja" został zcą dcy pododdziału "Świdry-Wiązowna",
  • grupa "Rembertów" - dca pchor. "Dubaniec".

     Po przeprowadzeniu reorganizacji Oddział Dyspozycyjny pod dowództwem por. "Skrytego" liczył ok. 100 żołnierzy, w  tym ok. 70 pozostawało w stałej dyspozycyjności bojowej.


Akcje sabotażowe, dywersyjne i inne przeprowadzone przez Oddział Dyspozycyjny
od czerwca 1943 r. do maja 1944 r.:

  • 24 VI 1943 r. -próba spalenia tartaku w  Falenicy,

  • 19 VII 1943 r. -zniszczenie akt w Gminie Falenica,

  • 19 VII 1943 r. -zniszczenie akt w Gminie Wiązowna,

  • 8-15 IX 1943 r.- ubezpieczanie zrzutowiska o kryptonimie "Pierzyna" na wschód od Wiązowny,

  • 27/28 IX 1943 r. -akcja na pociąg towarowy ze sprzętem wojskowym w Starej Wsi,

  • 6/7 X 1943 r. -akcja na pociąg towarowy ze sprzętem wojskowym pod Pogorzelą,

  • październik 1943 r. -wykradzenie z  kostnicy szpitala w Otwocku Zwłok Karola Zakrzewskiego "Karola" poległego w akcji pod Pogorzelą i pochowanie z honorami wojskowymi na cmentarzu w Falenicy,

  • 20 X 1943 r. -ubezpieczenie tajnej radiostacji "grającej" w Wiązownie,

  • 4 XII 1943 r. -wysadzenie "Urlaubzugu" relacji Berlin-Brześć pod Skrudą,

  • 11/12 XII 1943 r. -wysadzenie "Urlaubzugu" relacji Berlin-Kowel pod Celestynowem,

    Sprawozdanie z akcji na 'Urlaubzug' pod Celestynowem


    Stara Wieś 'Urlaubzug' 11-12 XII 1943 r. Brygada pracowników usuwa skutki akcji przeprowadzonej przez Oddział 'Skrytego'

  • XII 1943 r. -ekshumacja zwłok Jana Kuczyńskiego "Rawicza" poległego w akcji pod Celestynowem i pochowanie z honorami wojskowymi na cmentarzu w Falenicy,

  • 23/24 II 1944 r. -wysadzenie "Urlaubzugu" relacji Brześć-Essen w okolicy Skrudy,28/29 II 1944 r. - wysadzenie "Urlaubzugu" w relacji Kowel-Hamm pod Pogorzelą,

  • 30 III 1944 r. -zniszczenie akt Gminy Falenica z siedzibą w Michalinie,

  • 30 III 1944 r. -zniszczenie akt w Gminie Wiązowna,

  • 30 III 1944 r. -zniszczenie akt w Gminie Karczew,

  • 1 IV 1944 r. -zniszczenie akt Arbetsamtu w  Falenicy,

  • 1 IV 1944 r. -zniszczenie akt Arbetsamtu w  Otwocku,

  • 3/4 IV 1944 r. -wykradzenie z kostnicy szpitala w Otwocku zwłok Apolinarego Akajewicza "Sana" i Ryszarda Barańskiego "Okrzei" zastrzelonych w dn. 3 IV 1944 r. w Otwocku w czasie ucieczki przed aresztowaniem; pochowanie z honorami wojskowymi na cmentarzu w Falenicy,

  • IV 1944 r. -osłona tajnej radiostacji w  Radiówku,

  • 26/27 IV 1944 r. -ekshumacja zwłok por.  Jerzego Wiszniowskiego "Wisza" i kpr. "Pomiana" vel "Alka" poległych w dn. 25 IV 1944 r. w Michalinie w  obronie domu przy ul., Słonecznej 16, gdzie przechowywano broń i archiwum grupy "ODB-18" z Obwodu IV - Ochota; dom ten w godzinach rannych został otoczony przez żandarmerię i gestapo; wywiązała się walka. Dom uległ spaleniu; ekshumowane zwłoki poległych pochowano z honorami wojskowymi na cmentarzu w Falenicy,

  • 27/28 IV 1944 r. -wysadzenie "Urlaubzugu" relacji Lublin-Stuttgart pod Pogorzelą.

Meldunek z akcji sabotażowych


     Korespondencja na temat podporządkowania oddziału dyspozycyjnego linii otwockiej "Kedywu" dowództwu VII Obwodu "Obroża", z  którego wywodzili się żołnierze tej jednostki. W treści użyto dwukrotnie kryptonimu "Koleba", obowiązującego również dla VII Obwodu "Obroża".

plut. / por. Jerzy Orzeszek ps. "Mars", żołnierz "Kedywu",
ODB "Ersa"-"Skrytego", pododdział "Radość"


ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ
Zarząd Okręgu Warszawa-Powiat
Środowiska: "Obroża" i "Grupa Kampinos"

ul. Braci Załuskich 7, 01-733 Warszawa
szzakowp@ibprs.pl