VII Obwód "Obroża" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej
:::  Aktualna pozycja:  Rejony Obroży \ Rejon IV - 'Fromczyn' - Otwock \ Szare Szeregi  :::

Szare Szeregi w IV Rejonie "Fromczyn"1

     Jedynym znanym przypadkiem powstania grupy konspiracyjnej z przedwojennej drużyny harcerskiej jest oddział w Radości. Już w październiku 1939 r. chłopcy z tej drużyny zaczęli zbierać i ukrywać porzucony sprzęt wojskowy i broń. Przewodził im Feliks Zaremba, ówczesny zastępowy. W marcu 1940 r. Zaremba poprzez harcmistrza Stanisława Puśniaka z Michalina nawiązał kontakt z zakonspirowanym środowiskiem harcerskim w Rembertowie. Zgodnie z otrzymanym stamtąd poleceniem utworzył w Radości oddział, który po rozbudowie składał się z harcerzy z dawnych pięciu drużyn liczący razem około 40 ludzi.


Sztandar Szarych Szeregów - awers i rewers


     Jesienią 1943 r. hm. Jerzy Gołoński "Długi" został organizacyjnie przeniesiony do Chorągwi Mazowieckiej "Ul Puszcza" i mianowany komendantem środowiska otwockiego Szarych Szeregów (kryptonim "Proporzec Sosny"). W skład środowiska weszły: Rój Zawiszaków, którego komendantem został Wiktor Tomecki "Wiktor" i Rój "BS" (Bojowe Szkoły), którego komendantem został Feliks Borodzik "Michał". Do Roju Zawiszaków weszły również drużyny zorganizowane przez ks. J. Raczkowskiego.

     Nawiązano oficjalny kontakt z dowództwem IV Rejonu. Chłopcy pełnili funkcję łączników, gońców i dyżurnych na punktach kontaktowych. Pomagali w kolportażu prasy podziemnej. Współpracowali też z Leonem Scheibletem z szefostwa propagandy sztabu Rejonu IV, który przekazywał harcerzom ulotki do rozprowadzenia w terenie.

     W okresie świąt narodowych dokonywano akcji małego sabotażu mających na celu podtrzymywanie społeczeństwa na duchu. W przeprowadzeniu takich akcji celowali Zawiszacy, np. w 1943 r. w rocznicę 11 Listopada chłopcy z zastępu "Malw" poplamili czarną farbą flagi hitlerowskie przed willą na rogu ul. Kościelnej i Kościuszki zajmowaną przez komendanta żandarmerii niemieckiej w Otwocku. W czasie 7 minut, bo tyle trwał przemarsz pilnującego willi wartownika, chłopcy wystrzelili z procy papierowe "pociski" z czarną farbą. Akcję przeprowadzono wieczorem. Niemcy dopiero rano zauważyli poplamione flagi i szybko je wymienili.

     Zimą 1943/1944 F. Borodzik zorganizował z najstarszych chłopców z drużyn Bojowych Szkół w Otwocku zastęp Grup Szturmowych. Program pracy tego zastępu był bardziej zbliżony do szkolenia wojskowego i opierał się na instrukcjach przesłanych z "Pasieki".

     13 stycznia 1944 r. Jerzy Gołoński, jako przedstawiciel Szarych Szeregów, podpisał z przedstawicielem sztabu IV Rejonu AK protokół o współpracy Szarych Szeregów ze "Składem Fromczyn"2. Z ramienia sztabu Rejonu podpisał go "Sekretarz Składu" Wroński. Na mocy tego porozumienia starsi chłopcy, w wieku 16-18 lat, byli przekazywani do służby w AK. Organizacyjnie zachowywali integralność z szarymi Szeregami, taktycznie podlegali dowódcom AK. Mieli być używani do służby łączności, sanitarnej, wywiadu i ochrony dowództwa. Przekazanych zostało 17 harcerzy według imiennego wykazu. Następną grupą, w której było 6 dziewcząt, przekazano 22 stycznia 1944 r.

     Niespodziewane pojawienie się czołgów sowieckich uniemożliwiało przystąpienie do akcji "Burza". W dniu 31 lipca 1944 r. kilku chłopców zostało zaskoczonych w Warszawie przerwaniem komunikacji między stolicą i Otwockiem. Trafili oni pod dowództwo "Kuropatwy", do "Jerzyków" Jerzego Strzałkowskiego oraz do innych oddziałów AK. Tych, którzy zostali w miejscu zamieszkania, rozdzielił front, który zatrzymał się w Międzylesiu. Ci po stronie niemieckiej utracili kontakt z komendą Proporca, ci w pobliżu Otwocka w momencie ujawnienia się oddziałów AK przeżyli krótką euforię wolności. Starsi zgłaszali się na ochotnika do oddziałów AK - wielu zasiliło drużynę, której dowódcą był Stanisław Kosicki "Most" z plutonu 775a; jego dowódcą był kpr. pchor. F. Borodzik.

     Harcerzy nie ominęły represje NKWD i UB. Wkrótce został aresztowany i osadzony w więzieniu Jerzy Gołoński. F. Borodzik, po ucieczce z aresztu NKWD, już w połowie sierpnia musiał opuścić Otwock. Byli i tacy, którzy za swoją harcerską działalność zostali zesłani do dalekich łagrów.

Fragmenty relacji kpr. pchor./por. Feliska Borodzika
ps. "Lis", "Michał", dcy plut. 775a,
wiceprezesa Zarządu Okręgu Warszawa-Powiat
i członka Rady Naczelnej ŚZŻAK; b. przewodniczącego ZHR


1  Opracowano na podstawie relacji zgromadzonych przez kronikarza Środowiska Szarych Szeregów Otwocka, jednego z "Zawiszaków", wychowanka internetu RGO, hm. Janusza Komorowskiego "Antka", oraz na podstawie materiałów własnych.

2  "Skład Fromczyn" - dowództwo IV Rejonu "Fromczyn".


ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ
Zarząd Okręgu Warszawa-Powiat
Środowiska: "Obroża" i "Grupa Kampinos"

ul. Braci Załuskich 7, 01-733 Warszawa