VII Obwód "Obroża" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej
:::  Aktualna pozycja:  Rejony Obroży / Rejon VI - 'Helenów' - Pruszków / Miejsca walk i pamięci  :::

Miejsca walk i pamięci VI Rejonu 'Helenów' - Pruszków

MAGDALENKA

POMNIK I MOGIŁY OFIAR TERRORU
     28 maja 1942 roku Niemcy rozstrzelali w Magdalence 223 więźniów Pawiaka, wśród których było 7 kobiet wyniesionych na noszach ze szpitala więziennego oraz 15 kobiet przywiezionych z obozu w Ravensbrück. "Egzekucja 28 V odbyła się (na pewno w części, a zapewne w całości) w Lesie Sękocińskim, na terenie maj. Łazy pod Magdalenką k. Warszawy. Rozpoczęła się o 4 rano. Poprzedniego dnia wojsko niemieckie kopało tam rowy, po zakopaniu zaś ofiar zamaskowano groby małymi brzozami. Rozstrzelanych chowano bez żadnych dowodów tożsamości" - podaje Władysław Bartoszewski w swej pracy Warszawski pierścień śmierci 1939-1944 (Warszawa 1970).

OPACZ

UL. RYŻOWA RÓG UL. STANISŁAWA BODYCHA (przy kolejce WKD)
     Pomnik poświęcony żołnierzom z podchorążówki z 7 Rejonu VII Obwodu AK "Obroża", rozstrzelanym przez Niemców 6 marca 1944 roku. Odsłonięto go 22 września 1974 roku.

PĘCICE

POMNIK MAUZOLEUM
     W czasie Powstania Warszawskiego rano 2 sierpnia 1944 roku rozegrała się tutaj walka żołnierzy AK z IV Obwodu Ochota, dowodzonych przez ppłk. Mieczysława Sokołowskiego ps. "Grzymała", z żołnierzami Wehrmachtu rozlokowanymi w parku wokół dworu pęcickiego. Żołnierze AK wyszli z Warszawy 1 sierpnia, kierując się do Lasów Chojnowskich. Zmasowany ostrzał z broni maszynowej rozbił oddział powstańców. 60 z nich, w tym wielu rannych, dostało się do niewoli. Przetrzymywani w piwnicach dworu pęcickiego byli torturowani. Tego samego dnia około godziny 18.00 Niemcy dokonali mordu, rozstrzeliwując jeńców w parku pęcickim. Zostali oni pochowani we wspólnej mogile razem z 31 powstańcami poległymi na przedpolu Pęcic. Mauzoleum zaprojektował inż. W. Piasecki.

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY
     Tablica poświęcona komendantowi Pruszkowskiego Hufca Szarych Szeregów "Zielony Dąb", druhowi Stefanowi Kowalskiemu ps. "Jaroń", uczestnikowi Powstania Warszawskiego.

PIASTÓW

UL. JAROSŁAWA DĄBROWSKIEGO PRZY ZBIEGU Z AL. WOJSKA POLSKIEGO
     Pomnik z szarego granitu, zwieńczony metalową lilijką, ufundowany dla uczczenia pamięci harcerzy i członków Szarych Szeregów z Piastowa walczących o wolną Polskę w latach 1939-1945. Pomnik odsłonięto w październiku 1987 roku.

UL. ZBIGNIEWA GĘSICKIEGO 3
     Tablica z brązu, wmurowana w ścianę domu, poświęcona pamięci Zbigniewa Gęsickiego ps. "Juno", żołnierza AK batalionu "Parasol", członka "Kedywu", uczestnika zamachu na Kutscherę, harcerza wywodzącego się z 21 MDH w Piastowie. Tablicę odsłonięto 13 lutego 1983 roku.

AL. KRAKOWSKA, kościół Matki Boskiej Częstochowskiej
     Trzy tablice mosiężne, umocowane na ścianie w kruchcie kościoła, ufundowane ze składek Harcerskiego Kręgu Seniorów i przyjaciół harcerstwa z Piastowa, poświęcone pamięci harcerzy poległych w latach 1939-1945. Tablice odsłonięto 11 listopada 1984 roku.

PRZY WIADUKCIE DROGOWYM IM. GEN. LEOPOLDA OKULICKIEGO
     Kamień z tablicą: "Pamięci gen. bryg. Leopolda Okulickiego ps. "Niedźwiadek" ur. 12.XI.1898 r. zamordowanego w dniu 24.XII.1946 r. przez NKWD w Moskwie ostatniego Komendanta Głównego Armii Krajowej. Społeczeństwo miasta Piastowa. 11 listopada 1997 r."

PARK MIEJSKI
     Między ulicami 11 Listopada i Dworcową postawiono pomnik z szarego granitu dla uczczenia pamięci żołnierzy podziemia z terenu Piastowa walczących z okupantem w latach 1939-1945. Pomnik odsłonięto 21 lipca 1961 roku.

UL. WARSZAWSKA 24
     Pomnik głaz wykonany przez członków Ochotniczej Straży Pożarnej, poświęcony pamięci poległych i zmarłych strażaków. Pomnik odsłonięto we wrześniu 1950 roku.

PRUSZKÓW

UL. ARMII KRAJOWEJ 7 (d. Pęcicka)
     Pomnik "Szesnastu" przywódców Polskiego Państwa Podziemnego jest pamiątką jednej z największych tragedii państwa polskiego. Tu, do willi, gdzie po wkroczeniu wojsk sowieckich w 1945 roku, mieściła się siedziba NKWD, 27 i 28 marca zostali zaproszeni na "rozmowy" przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego. W rzeczywistości była to prowokacja sowieckich służb specjalnych, kierowanych przez gen. Iwana Sierowa vel Iwanowa. Przybyli, wraz z ostatnim Komendantem AK gen. Leopoldem Okulickim ps. "Niedźwiadek" i Delegatem Rządu wicepremierem Janem Stanisławem Jankowskim ps. "Sobol", zostali podstępnie aresztowani i wywiezieni do Moskwy. Tam, wbrew międzynarodowemu prawu, byli sądzeni i skazani na kary więzienia. Pomnik to fragment muru z 16 tablicami z czarnego granitu, każda z imieniem, nazwiskiem i wykazem pełnionych funkcji w Państwie Podziemnym. Pod tablicami łaciński napis "Laus audacibus contumacibus - fiat veritas et iustitia" - Chwała odważnym, wytrwałym - niech się stanie prawda i sprawiedliwość. Obok 16 tablic umieszczono odlew z brązu kotwicy i opis historii upamiętnionych wydarzeń z podpisem: "W 45 lecie wydarzeń potomnym rodacy".
     Po lewej stronie pomnika umieszczono metalowy krzyż i płonący znicz. Pomnik, odsłonięty 9 czerwca 1990 roku, stanął staraniem Środowiska Żołnierzy VII Obwodu AK "Obroża".

UL. CMENTARNA
     Na cmentarzu parafii św. Kazimierza od strony ul. 2 Sierpnia stoi pomnik ku czci poległych i pomordowanych w latach 1939-1944. Wokół pomnika znajdują się groby żołnierzy 1939 roku i bezimiennych ofiar okupacji niemieckiej. Spoczywają tu także żołnierze AK, powstańcy warszawscy, więźniowie Pawiaka, żołnierze GL i AL. W pobliżu znajdują się groby zmarłych w obozie przejściowym "Dulag 121" oraz rozstrzelanych podczas łapanek ulicznych. Masowe egzekucje miały miejsce przy ul. 2 Sierpnia, Lipowej, w parku miejskim i na gliniankach.

CMENTARZ
     Pomnik Szarych Szeregów usytuowany wśród kwater żołnierzy poległych podczas I i II wojny światowej. Projektantem pomnika jest architekt dr inż. Andrzej Otto. Na podstawie, na osi krzyża harcerskiego, osadzona jest poziomo płyta kamienna przykrywająca otwór, w którym umieszczono 14 urn z ziemią i prochami z miejsc śmierci pruszkowskich harcerzy i harcerek. Pomnik odsłonięto w dniu 30 maja 1992 roku.

UL. IGNACEGO DASZYŃSKIEGO
     W budynku Liceum Ogólnokształcącego im. Tomasza Zana (sala rekreacyjna na 3 piętrze) odsłonięto 26 września 1981 roku, podczas obchodów 60 lecia szkoły, tablicę ku czci poległych i pomordowanych w latach 1939-1945 nauczycieli i wychowanków. Tablica została ufundowana staraniem dyrekcji, wychowanków i rodziców. Odsłaniali ją nauczycielka Aleksandra Gruszczyńska i Wojciech Żukrowski - absolwent szkoły.

UL. IGNACEGO DASZYŃSKIEGO 7
     Tablica wmurowana w ścianę domu, w którym mieszkał ppłk Edmund Krzywda Rzewuski ps. "Paweł" (personalia okupacyjne: Jan Krzywda), uczestnik walk o niepodległość Polski 1918-1921, żołnierz POW i 6 pp Legionów. W latach 1940-1944 w ZWZ-AK, komendant 6 Rejonu (Pruszków), odznaczony Orderem Virtuti Militari.

UL. DOMANIEWSKA, cmentarz (dzielnica Żbików)
     Na cmentarzu żbikowskim znajduje się zbiorowa mogiła żołnierzy września 1939 roku. Oddziały 2 DP, wycofując się w kierunku Warszawy, stoczyły w rejonie Ożarowa walkę z oddziałem niemieckiej 4 DP. W walce zginęło kilkudziesięciu żołnierzy WP, niektórzy z nich zostali pochowani na cmentarzu w Ołtarzewie, inni na cmentarzu żbikowskim.

UL. HELENOWSKA
     Pomnik w Helenowie z napisem: "Bohaterskim żołnierzom 36 pułku piechoty Legii Akademickiej - poległym za Ojczyznę". We wrześniu 1939 roku w rejonie Pruszkowa walczyli, pod dowództwem ppłk. Karola Ziemskiego, żołnierze 36 pp Legii Akademickiej (poległo ich 130).

UL. KOMOROWSKA
     Pomnik, w formie głazu, odsłonięty w 1971 roku. W odwecie za wybuch Powstania Warszawskiego Niemcy rozstrzelali 2 sierpnia 1944 roku na terenie żwirowni (za cmentarzem żydowskim) 22 mieszkańców zabranych z okolicznych domów, w tym kilku żołnierzy AK.

UL. TADEUSZA KOŚCIUSZKI, skwer
     Głaz pamiątkowy ku czci mieszkańców Pruszkowa poległych w latach 1939-1945. Na głazie wykuty napis: "Pamięci bohaterów poległych w okresie okupacji hitlerowskiej w walce o wyzwolenie narodowe i społeczne. Społeczeństwo Pruszkowa 22 lipca 1960 r."

UL. TADEUSZA KOŚCIUSZKI 39
     Tablica metalowa wmurowana w ścianę domu w 60 rocznicę powstania Gimnazjum i Liceum im. Tomasza Zana, dla uczczenia pamięci Bohdana Zielińskiego: "W tym domu mieszkał i działał Bohdan Zieliński (1884-1962) zasłużony nauczyciel Gimn. i Liceum im. Tomasza Zana w Pruszkowie organizator tajnych kompletów w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945. Tablicę ufundowano w 60. rocznicę istnienia szkoły 26.IX.1981. Rada Pedagogiczna - wychowankowie. T O N".

UL. STEFANA KOWALSKIEGO
     Pomnik w formie dwóch głazów z czerwonego granitu, umieszczonych na betonowym postumencie. Tutaj w latach 1942-1944 Niemcy rozstrzelali około 25 osób, wśród których byli ukrywający się Polacy i Żydzi. Identyfikacja straconych była niemożliwa.

UL. JÓZEFA IGNACEGO KRASZEWSKIEGO, kościół św. Kazimierza
     Pomnik, w formie płyty z granitu, ustawiony na cmentarzu przykościelnym po stronie południowo zachodniej, upamiętniający 80 lecie harcerstwa w Pruszkowie, odsłonięty i poświęcony 30 września 1995 roku. U podstawy pomnika, w niszy, złożono 6 urn z ziemią i prochami z miejsc uświęconych krwią Polaków, w tym harcerek i harcerzy. Projekt wykonał architekt inż. Jerzy Blancard.
     W kościele kilka tablic pamiątkowych następującej treści: "Ś.P. żołnierzom Armii Krajowej VI Rejonu "Helenów - Pruszków" VII Obwodu "Obroża" Warszawa Powiat poległym, zmarłym i zaginionym w walkach o niepodległość Polski w latach 1939-1945. Rodziny i towarzysze broni". Tablica została ufundowana w 1973 roku i umieszczona w kruchcie kościoła. "Ś.P. harcerkom i harcerzom Szarych Szeregów hufca Pruszków "Zielony Dąb". Żołnierzom Armii Krajowej 6 Rejonu VII Obwodu "Obroża" Okręgu Warszawskiego oraz przyjaciołom harcerstwa odeszłym na wieczną wartę w walkach o niepodległość Polski w latach 1939-1945. Rodziny, druhny i druhowie". Tablica została ufundowana w 1974 roku i umieszczona w kruchcie kościoła. "Bóg-Honor-Ojczyzna - "W obliczu Boga … i Najświętszej Marii Panny Królowej Korony Polskiej … przysięgam być wiernym ojczyźnie mej Rzeczypospolitej Polskiej …" żołnierze Armii Krajowej 1994". Tablica została odsłonięta i poświęcona 4 czerwca 1994 roku w ramach obchodów 50 rocznicy Powstania Warszawskiego. Na tablicy w górnej jej części umieszczono krzyż sakralny, orzeł wojskowy z wizerunkiem Matki Boskiej Akowskiej, trzymającej w ramionach konające dziecko, po prawej stronie krzyża znak Polski Walczącej. Tablicę umieszczono w nawie, w której znajduje się ołtarz Tysiąclecia Polski. "Katyń - Miednoje - Charków - 1940 Bóg ogarnia ich miłością. W hołdzie zamordowanym oficerom W.P. Stow. Szarych Szeregów 1993". "Rodakom pomordowanym i zmarłym w latach 1939-1957 spoczywającym w nieznanych mogiłach Ziemi Syberyjskiej. Koło Sybiraków Pruszków". Tablica została umieszczona w nawie bocznej, obok tablicy poświęconej ofiarom Katynia, Miednoje i Charkowa.

UL. JÓZEFA IGNACEGO KRASZEWSKIEGO 18
     Tablica z piaskowca, wmurowana w ścianę domu, następującej treści: "Miejsce uświęcone krwią poległych za wolność Ojczyzny. W tym budynku w latach 1939-1945 hitlerowcy zamordowali około 150 Polaków. Pruszków 2.IX.1969 r." Budynek przy ul. Kraszewskiego 18, nazywany "Domem pod bocianem", był w czasie okupacji siedzibą żandarmerii. Więźniowie przetrzymywani byli w piwnicach domu i poddawani przesłuchaniom, które dla wielu kończyły się śmiercią.

UL. LIPOWA
     Pomnik w postaci głazu. W latach 1939-1945 przy ul. Lipowej i na terenie pobliskiej żwirowni Niemcy zamordowali około 800 Polaków. Byli wśród nich więźniowie gestapo, ludzie schwytani przypadkowo w łapankach, mieszkańcy zabrani z pobliskich domów, ranni przywiezieni z Warszawy do obozu "Dulag 121" i posądzeni o udział w Powstaniu, jak również ludność żydowska z pruszkowskiego getta.

UL. ŁĄCZNICZEK AK 8
     Tablica wmurowana w ścianę budynku: "W tym domu w okresie okupacji hitlerowskiej i Powstania Warszawskiego 1944 mieściła się Skrzynka Łączności VI Rejonu "Helenów" VII Obwodu Armii Krajowej "Obroża" o kryptonimie 15/5 i o zasięgu: Pruszków, Piastów, Ursus i Magdalenka. Komendantką skrzynki była por. Henryka Zdanowska "Barbara"".

UL. 3 MAJA, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP (dzielnica Żbików)
     W kościele znajduje się tablica upamiętniająca żołnierzy 6 Rejonu VII Obwodu "Obroża" AK poległych, zaginionych i zmarłych w latach 1939-1945. Tablica została odsłonięta 14 grudnia 1969 roku z inicjatywy por. Henryki Zdanowskiej ps. "Barbara" (na tablicy są wymienione 124 nazwiska).
     Poniżej wmurowana została w 1996 roku tablica o następującej treści: "Henryka Zdanowska ps. "Barbara" porucznik Armii Krajowej komendantka Łączności WSK VI Rej. "Helenów" VII Obwodu AK "Obroża". Łączniczki i żołnierze VI Rejonu".

UL. 3 MAJA
     Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego. Tu w sierpniu 1944 roku Niemcy zorganizowali obóz przejściowy dla ludności Warszawy Durchgangslager 121, nazywany w skrócie Dulag 121. Przez ten obóz w okresie od 6 sierpnia do 15 października 1944 roku przeszło około 550 tysięcy mieszkańców kolejno zdobywanych przez Niemców dzielnic Warszawy. W końcu sierpnia do obozu kierowano również powstańców - jeńców wojennych.

UL. MIRY ZIMIŃSKIEJ SYGIETYŃSKIEJ
     Przed Miejskim Ośrodkiem Kultury (d. Dom Pedagoga) przy ul. Poprzecznej (przemianowanej 10 lipca 1997 roku na ul. Miry Zimińskiej Sygietyńskiej) w październiku 1979 roku odsłonięto pomnik wg projektu Krzysztofa Nasiłowskiego. Pomnik ten stanowi hołd mieszkańców miasta dla bohaterskiej postawy nauczycieli Pruszkowa i b. powiatu pruszkowskiego, poległych i zamordowanych w latach 1939-1945. Większość z nich była zaangażowana w pracy konspiracyjnej, przy jednoczesnym organizowaniu i prowadzeniu tajnego nauczania.

UL. NIECAŁA RÓG WOJCIECHAŁY
     Na ścianie domu znak Polski Walczącej i tablica z czarnego granitu: "W tym domu mieszkał płk Bronisław Chajęcki wiceprezydent Warszawy, żołnierz Polskiej Organizacji Wojskowej, Wojska Polskiego i Armii Krajowej. Komendant Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa m.st. Warszawy, harcmistrz ZHP, uczestnik Powstania Warszawskiego, kawaler Krzyża Virtuti Militari klasy V. Aresztowany przez UB w 1948 r. torturowany i zamordowany przez władze komunistyczne w styczniu 1953 r. Cześć jego pamięci. Stowarzyszenie Polskich Kombatantów w Kraju, mieszkańcy miasta Pruszkowa 17 VI5199".

UL. PARKOWA 10
     Tablica z piaskowca wmurowana w ścianę domu: "Miejsce uświęcone krwią Polaków za wolność ojczyzny. W tym budynku w latach 1939-1945 hitlerowcy katowali i mordowali patriotów polskich. Pruszków listopad 1972. Społeczeństwo miasta Pruszkowa".
W budynku przy ul. Parkowej 10 mieściła się w latach 1939-1945 siedziba policji kryminalnej i ekspozytura warszawskiego gestapo. Piwnice domu służyły za więzienie osób aresztowanych za działalność polityczną.

UL. PILNIKOWA 24
     W tym domu 8 lutego 1944 roku w walce z przeważającymi siłami gestapo i żandarmerii zginął dowódca AL Okręgu Warszawa Lewa Podmiejska, Władysław Łaciński ps. "Tomek", i Mieczysław Marczak ps. "Adam", członek sztabu Okręgu AL. Podczas walki zginęła również właścicielka mieszkania, Stanisława Tomaszewska, i jej sześcioletni syn, Jerzy. Dla upamiętnienia miejsca walki wzniesiono w 1971 roku przy zbiegu ul. Pilnikowej i Długiej obelisk z tablicą.

UL. BOLESŁAWA PRUSA, Park Potulickich
     Miejsce masowej egzekucji. Jesienią 1943 roku przed murem okalającym park Niemcy dokonali kilku egzekucji Polaków. Zginęło tu łącznie około 50 osób, w tym 20 więźniów Pawiaka. Dla uczczenia pamięci rozstrzelanych rzemieślnicy Pruszkowa zrekonstruowali fragment muru zwany "ścianą śmierci", gdyż w tym właśnie miejscu dokonywano egzekucji. Wmontowano go w oprawę mającą formę kompozycji z Krzyży Walecznych.

UL. ROBOTNICZA 50
     29 listopada 1943 roku Niemcy otoczyli dom przy ul. Robotniczej 50, gdzie ukrywał się Władysław Lasocki, dowódca oddziału specjalnego GL. W nierównej walce zginął on sam, jak również właściciele mieszkania. Wydarzenie to upamiętnia tablica wmurowana w ścianę domu, gdzie polegli członkowie GL, oraz stojący obok głaz

UL. WARYŃSKIEGO
     W okalającym teren elektrowni murze umieszczono od strony ul. Waryńskiego granitową tablicę z nazwiskami 24 pracowników tego zakładu, poległych i zamordowanych w latach 1939-1945. Elektrownia pruszkowska w czasie okupacji niemieckiej stanowiła ważny ośrodek pracy konspiracyjnej. Ogromną zasługą tego zakładu było zatrudnienie znacznej liczby osób zajmujących wysokie funkcje w polskim Podziemiu. Należeli do nich m.in. komendant 6 Rejonu AK mjr Edmund Rzewuski ps. "Paweł" oraz Henryka Zdanowska ps. "Barbara".

URSUS

UL. BOHATERÓW WARSZAWY 26, przed d. budynkiem Szkoły Powszechnej
     Kamień pomnik ku czci uczniów Szkoły Powszechnej poległych w czasie okupacji niemieckiej. Na kamieniu wyrytynapis: "Uczniom tej szkoły poległym w latach 1939-1945. Har cerze". Odsłonięto 14 maja 1972 roku.

UL. BOHATERÓW WARSZAWY 31, budynek komisariatu polcji
     Tablica granitowa upamiętniająca szpital powstańczy z 1944 roku. Na tablicy wykutynapis: "W tym budynku w okresie od sierpnia 1944 do stycznia 1945 mieścił się szpital powstańczy zorganizowany i prowadzony przez placówkę "Kordian" w Ursusie VI Rejonu Armii Kra jowej". Tablicę odsłonięto 1 sierpnia 2000 roku.

UL. CIERLICKA, kościół św. Józefa Oblubieńca NMP
     Cztery tablice mosiężne umieszczone na ścianie po lewej stronie przy wejściu do kościoła: "Ś.P. kapitanowi Marianowi Krawczykowi ps. "Janos", niezapomnianemu dowódcy 10 kompanii Armii Krajowej zgrupowania "Kordian" w latach 1939-1945 w dowód pamięci - Towarzysze Broni, Rodzina, Społeczeństwo w Ursusie". "Ś.P. porucznikowi Stanisławowi Bodychowi ps. "Rawicz", niezapomnianemu dowódcy 1 kompanii Armii Krajowej zgrupowania "Garłuch Madagaskar" w latach 1939-1945 w dowód pamięci - Towarzysze Broni, Rodzina, Społeczeństwo w Ursusie". "Ś.P. porucznikowi Kazimierzowi Jackowskiemu ps. "Torpeda", bohaterskiemu dowódcy plutonu Armii Krajowej zgrupowania "Radosław" - batalion "Miotła" w latach 1939-1945 w dowód pamięci - Towarzysze Broni, Rodzina, Społeczeństwo w Ursusie". "Poległym żołnierzom Armii Krajowej zgrupowania "Radosław" batalionu "Miotła" w latach 1939-1945 - Towarzysze Broni, Rodzina, Społeczeństwo". Tablice odsłonięto 1 sierpnia 1981 roku.

UL. KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA 3, kościół św. Jana Apostoła
     Cztery głazy wśród drzew, na jednym mosiężna tablica, na drugim orzeł, poniżej dwa krzyże z datą 1940-1942 oraz symboliczny krzyż drewniany. Na tablicynapis: "W hołdzie poległym i pomordowanym w 50 rocznicę wybuchu II wojny światowej - 1.09.1989 r. - Parafianie".

UL. KENIGA 20, Szkoła Podstawowa nr 11
     W holu szkoły tablica z brązu ku czci uczniów dawnej Szkoły Powszechnej poległych w latach 1939-1945 z 24 nazwiskami i imionami, wiekiem i dedykacją: "Absolwentom Szkoły Powszechnej nr 1 w Ursusie, którzy zginęli w walce z okupantem hitlerowskim - Harcerze z Ursusa".

UL. RAKUSZANKI, cmentarz parafii Piastów w Gołąbkach
     Pomnik mogiła zbiorowa żołnierzy WP z 1939 roku. Spoczywa w niej 13 żołnierzy 56 pp z Krotoszyna, wchodzącego w skład 25 DP, którzy zmarli w miejscowym szpitalu w Ursusie na skutek ciężkich ran odniesionych w obronie Warszawy, oraz 4 żołnierzy WP, zamordowanych przez Niemców na terenie Piastowa w październiku 1939 roku.
     Mogiły zbiorowe ludności cywilnej i żołnierzy AK z Powstania Warszawskiego, w których spoczywa 110 osób.
     Pomnik mogiła dowódcy 1 kompanii 7 pp AK "Garłuch" por. Stanisława Bodycha ps. "Rawicz" rozstrzelanego przez Niemców w Lasach Sękocińskich 9 grudnia 1944 roku.
     Pomnik mogiła małżonków Antoniny i Edwarda Falborskich, zamordowanych przez Niemców 12 grudnia 1944 roku w Ursusie za niesienie pomocy uczestnikom Powstania Warszawskiego.

UL. RYNKOWA 8, budynek Ochotniczej Straży Pożarnej
     Tablica mosiężna upamiętniająca powstanie i działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w latach wojny. Naczelnik OSP i większość strażaków byli w latach 1939-1944 żołnierzami 7 pp AK "Garłuch Madagaskar". Tablicę odsłonięto w 1982 roku.

UL. GEN. KAZIMIERZA SOSNKOWSKIEGO 9
     Pomnik głaz poświęcony Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych gen. broni Kazimierzowi Sosnkowskiemu, ufundowany przez środowisko kombatantów AK. Na głazie umieszczona płyta granitowa z wykutym popiersiem generała oraz napisem: "Generałowi Broni Kazimierzowi Sosnkowskiemu 1885-1969. Społeczeństwo Ursusa - sierpień 1994 rok". Pomnik odsłonięto 19 listopada 1994 roku w 109 rocznicę urodzin generała i 50 rocznicę Powstania Warszawskiego.

UL. GEN. KAZIMIERZA SOSNKOWSKIEGO 34, kaplica przy kościele św. Józefa
     Tablica mosiężna, odsłonięta w 1964 roku, umieszczona na ścianie po lewej stronie kaplicy, poświęcona żołnierzom AK batalionu "Miotła" poległym w latach 1939-1945.

UL. TRAKTORZYSTÓW 1, przy bramie głównej ZM "Ursus"
     Pomnik z tablicą upamiętniającą obóz przejściowy dla ludności Warszawy wypędzonej po upadku Powstania Warszawskiego. Napis na tablicy: "Na terenie dawnych Państwowych Zakładów Inżynierii "Ursus" w październiku 1944 roku znajdował się hitlerowski obóz przejściowy dla ludności Warszawy wysiedlanej po upadku Powstania Warszawskiego. Z bram tych zakładów wyjeżdżały transporty cywilnej ludności do obozów koncentracyjnych, obozów pracy oraz na tułaczkę w głąb Generalnego Gubernatorstwa. W 42 rocznicę dla pamięci pokoleń Polaków pracownicy ZM "Ursus" i mieszkańcy Warszawy". Pomnik odsłonięto 2 października 1986 roku.

UL. TRAKTORZYSTÓW, teren ZM "Ursus"
     Trzy tablice ku czci poległych w walce i pomordowanych przez Niemców w latach 1939-1945 pracowników ZM "Ursus". Umieszczono nazwiska i imiona 110 osób. Na terenie ZM "Ursus" działało wiele sekcji AK, z 10 kompanii "Kordian", z 1 kompanii 7 pp "Garłuch" oraz z batalionu "Miotła". Tablice odsłonięto w 1949 roku.

UL. WALEREGO SŁAWKA 9, teren Szkoły Podstawowej nr 4
     Pomnik upamiętniający działalność tajnych drużyn harcerskich na terenie Ursusa i okolic w latach 1939-1945. Pomnik wykonany z żeliwa wg projektu Jana Graczyka, przedstawiający harcerza. Na dole postumentunapis: "Szare Szeregi 27.09.1939-17.01.1945". Odsłonięto 23 maja 1993 rokuiej
     Tablice mosiężne poświęcone dowódcom batalionu AK "Miotła", kpt. Franciszkowi Wł. Mazurkiewiczowi ps. "Niebora" i por. Witoldowi Przyborowskiemu ps. "Kulesza" poległym w Powstaniu Warszawskim. Tablice odsłonięto 13 stycznia 1985 rok

UL.PARTYZANTÓW, Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych
     W walkach obronnych toczonych we wrześniu 1939 roku przez oddziały WP w rejonie Ożarowa, Brwinowa i Pruszkowa zostało rannych kilkuset żołnierzy. Lokowano ich m.in. w szpitalu w Tworkach. 53 spośród rannych żołnierzy zmarło i zostało pochowanych w wydzielonej części parku okalającej szpital. Także w czasie Powstania Warszawskiego przewożono rannych do szpitali w Pruszkowie. Wielu z nich znalazło się w Tworkach, wielu ciężko rannych zmarło. Zostali oni również pochowani na terenie cmentarza tworkowskiego.

TWORKI

UL. PARTYZANTÓW, Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych
     W walkach obronnych toczonych we wrześniu 1939 roku przez oddziały WP w rejonie Ożarowa, Brwinowa i Pruszkowa zostało rannych kilkuset żołnierzy. Lokowano ich m.in. w szpitalu w Tworkach. 53 spośród rannych żołnierzy zmarło i zostało pochowanych w wydzielonej części parku okalającej szpital. Także w czasie Powstania Warszawskiego przewożono rannych do szpitali w Pruszkowie. Wielu z nich znalazło się w Tworkach, wielu ciężko rannych zmarło. Zostali oni również pochowani na terenie cmentarza tworkowskiego.

UL. PARTYZANTÓW, Szpital dla Nerwowo i Psychicznnie Chorych
     27 września 1972 roku w rocznicę powstania szpitala w Tworkach, na terenie cmentarza został odsłonięty pomnik upamiętniający zbrodnie Niemców dokonane na psychicznie chorych. Pomnik stanął w miejscu, gdzie chowano bezimiennych zmarłych. Do śmierci chorych przyczyniła się polityka głodowych racji żywnościowych i trudne warunki, stosowane przez komisarza niemieckiego nie tylko wobec chorych narodowości polskiej czy żydowskiej, ale i niemieckiej.


ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ
Zarząd Okręgu Warszawa-Powiat
Środowiska: "Obroża" i "Grupa Kampinos"

ul. Braci Załuskich 7, 01-733 Warszawa