VII Obwód "Obroża" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej
:::  Aktualna pozycja:  Rejony Obroży / Rejon VII - 'Jelsk-Jaworzyn' - Ożarów Maz. / Wstęp  :::

VII Rejon VII Obwodu "Obroża" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej


Obszar VII Rejonu 'Obroży'


     Rejon VII Ożarów przystąpił do konspiracji w listopadzie 1939 roku z inicjatywy ówczesnego komendanta Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu warszawskiego kpt. poż. Tadeusza Ozdobińskiego. Pierwsza grupa konspiracyjna wywodziła się więc z miejscowej straży ogniowej. Jej dowódcą był st. sierż. rez. Eugeniusz Kwiatkowski ps. "Wilk", a jednym ze współzałożycieli - prezes straży Zygmunt Holewiński ps. "Ostoja". Związani początkowo ze Związkiem Obrony Rzeczpospolitej (ZOR), od lutego podporządkowali się Związkowi Walki Zbrojnej. Od połowy 1940 roku komendantem mianowano kpt. Jana Konopkę ps. "Szymon", który tę funkcję pełnił przez dwa lata. Oficerem organizacyjnym został Władysław Wodziński ps. "Jastrzębiec". "Wilk" przeszedł na szefa wywiadu. Na terenie Włoch i Szczęśliwic Komenda Rejonu oparła się na straży pożarnej z Włoch z naczelnikiem Bogumiłem Wichrowskim i jego zastępcą Tadeuszem Osińskim jako organizatorami. W drugiej połowie 1942 roku utworzono 4 kompanię 7 Rejonu.

     W kwietniu 1941 roku nastąpiła wpadka w Ożarowie Mazowieckim. Rejon został bez dowódcy. Dopiero wiosną 1942 roku komendant "Obroży" zlecił oficerowi swojego sztabu por. piech. Marianowi Bródce-Kęsickiemu ps. "Grzegorz" objęcie tymczasowego kierownictwa rejonu. "Grzegorz" musiał zniknąć z terenu stolicy ze względu na starcie z Niemcami.

     27 września 1941 roku do sklepu perfumeryjnego na ul. Senatorskiej weszli trzej gestapowcy. Słysząc dochodzący z zaplecza stukot maszyny do pisania zajrzeli do pomieszczeń i zobaczyli na stole leżące kopie znaków wielkich jednostek niemieckich, jakie przetaczały się przez Gubernatorstwo w drodze na front wschodni. Na zapleczu zastali trzech mężczyzn i kobietę. Kazali wszystkim podnieść ręce do góry i zaczęli och rewidować. Jeden z mężczyzn chwycił Niemca za gardło i zaczął go dusić, drugi zadał gestapowcowi cios w głowę butelką płynu. Doszło do strzelaniny. Por. Marian Bródka-Kęsicki zasłonił się ciałem gestapowca, czym umożliwił ucieczkę kpt. Romualdowi Drzyzdze ps. "Michał", sam też zdołał wydostać się z zaplecza, podobnie jak i dwaj ekspedienci. Została z nim żona właściciela perfumerii Zofia Hübner ps. "Masia", kierowniczka kolportażu "Obroży". Aresztowana, męczona na Pawiaku, nie wydała nikogo. Wywieziona do KL Auschwitz, została w nim zamordowana.

     Por. "Leon" ("Grzegorz") zdawał sobie sprawę, że należy zorganizować strzaskaną siatkę konspiracyjną rejonu, co uczynił. Zorientował się jako specjalista wywiadu, jakie załogi niemieckie stacjonują na terenie 7 Rejonu. 23 żołnierzy strzegło fabryki kabli w Ożarowie "Kabelwerk Ożarów", pracującej dla Wehrmachtu, 15 żołnierzy chroniło zakłady ceramiczne w Ołtarzewie. Ale najliczniejszy garnizon okupacyjny stacjonował we Włochach - około 250 żołnierzy koszarujących w budynkach szkolnych, wspomaganych przez członków miejscowego Selbstschutzu. Szkołę powszechną w Zaborowie zajęli policjanci, a był to ważny posterunek ze względu na przebiegającą w pobliżu granicę z III Rzeszą. Północną i zachodnią część Puszczy Kampinoskiej wyłączono z Generalnego Gubernatorstwa i potraktowano jako składową część Niemiec.

     Granica była strzeżona przez niemiecki Grenzschutz. Placówki zostały wyposażone w bunkry, schrony, zasieki, okna stanowiły pozycje strzeleckie. Na terenie 8 Rejonu było ich cztery - w Kaliszkach, Łomnie, Małocicach i Palmirach. Dawały się one we znaki miejscowej ludności.

     VII Rejon Ożarów Mazowiecki, kryptonim "Jelsk" ("Jaworzyn"), kryptonim foniczny "Klejnot", nie miał możności podjęcia akcji zbrojnej na szerszą skalę. Złożyło się na to kilka przyczyn, m.in. liczne aresztowania, zebranie sporej liczby mężczyzn do kopania okopów i umocnień, nasycenie terenu oddziałami wroga, a także brak broni.

     Rejon liczył pod koniec października 1943 roku 790 żołnierzy, brak jednak danych, ilu ich było w przeddzień Powstania. 1 sierpnia powstańcy z 4 kompanii mieli uderzyć na koszary Wehrmachtu w budynku szkoły przy ul. Sieradzkiej, ale skrócony czas mobilizacji sprawił, że pozbawieni broni żołnierze pozostali na punktach wyczekiwania. Kilku z nich rozbroiło na ul. Kościuszki żołnierza niemieckiego. Po zapadnięciu zmroku część powstańców poszła w stronę Warszawy, część ruszyła do Puszczy Kampinoskiej. Adolf Pilch podał w swych znakomitych wspomnieniachPartyzanci trzech puszcz, na terenie 8 Rejonu walczyło 113 żołnierzy z Ożarowa, w tym oddział specjalny "Puchały", liczący 46 ludzi.

     Dowództwo spoczywało w rękach rtm. sł. st. Edmunda Grunwalda ps. "Jarema". Sztab był nieliczny, składał się z p.o. kwatermistrza Romana Olędzkiego, oficera broni kpt. Kazimierza Smagowicza ps. "Moskito", szefa łączności ppor. Jana Ciszka ps. "Klon", wywiadu st. sierż, rez. Eugeniusza Kwiatkowskiego ps. "Wilk", dywersji ppor. Jerzego Dudzieca ps. "Puchała", WSK Zofii Nastowej ps. "Danuta", będącej pracownicą RGO, szefa Kadry Obywatelskiej Henryka Buczyńskiego ps. "Profesor". Służbą zdrowia kierował dr med. Antoni Orsik ps. "Bończa", a sprawami duszpasterstwa zajmował się ks. kap. Franciszek Madej ps. "Czesław".


Oddziały liniowe VII Rejonu - stan na 31.07.1944 r.

VII REJON - Ożarów - kryptonim "Jaworzyn"
komendant: kpt. Edmund Grunwald "Jarema"

 kompania 1- ppor. Mieczysław Jarociński "Motyw"
  pluton 1751 - ppor. NN "Grom"
  pluton 1752 - plut. NN "Czarny"

 kompania 2- ppor. Zdzisław Chajęcki "Demir"
  pluton 1753 (1758) - ppor. Stanisław Fus "Druciarz"
  pluton 1754 (1759) - ppor. Jan Skalski "Borek"
  pluton 1755 (1760) - plut. NN "Zając"
  pluton 1755a (1760a) - ppor. Jerzy Głowacz "Grzywacz"

 kompania 3- ppor. Mieczysław Godlewski "Mieczysław"
  pluton 1756 (1753) - ppor. NN "Starzyński"
  pluton 1757 (1754) 1 ppor. Stanisław Szelągowski "Kostek"
  pluton 1758 (1755) - ppor. NN "Gierdan"

 kompania 4- por. Szczegodziński "Ursyn"
  pluton 1759 (1756) - sierż. Tadeusz Osiński "Zbych"
  pluton 1760 (1757) - kpr. NN "Warszawski"
  pluton 1766 - sierż. Ignacy Duralski "Kabłąk"

 kompania 5- ppor. Maciejewski Kazimierz "Wrzos"
  pluton 1761 - kpr. Edward Wlekły "Zawada"
  pluton 1762 - kpr. NN "Kogut"
  oddziały podporządkowane komendantowi rejonu:
  pluton Dywersji Bojowej - ppor. Jerzy Dudziec "Puchała", pchor. Andrzej Paszkowski "Dzik", "Kord"
  pluton saperów - Stanisław Rudziński "Stanley"
  drużyna NOW - Zbigniew Ztotnicki "4615", "Ketling"


     Znaczenie VII rejonu polegało także na tym, żer stał się on terenem, przez który przechodziły oddziały AK z Obwodów Błonie ("Bażant"), Skierniewice ("Skowronek") czy Łowicz (Łyska"), idące z pomocą walczącej Warszawie, wcielone do grupy "Kampinos". Organizacyjnie podlegały one komendantowi Podokręgu Zachodniego Obszaru Warszawskiego AK ppłk. dypl. Franciszkowi Jachieciowi ps. "Roman".

     Służby VII Rejonu, widząc napływ uciekinierów z Warszawy, utworzyły szpitalik polowy w budynku należącym do właściciela huty szkła Kazimierza A. Kamińskiego, miejscowość nie miała bowiem szpitala rejonowego. Jego organizatorem i kierownikiem był dr med. Antoni Orsik ps. "Bończa". Na parterze urządzono skromne pomieszczenia, w drugiej części była kaplica oo. Pallotynów, na piętrze mieszkania pracowników huty. Pomocnikiem Orsika był dr med. Głowacki z Ośrodka Zdrowia w Ołtarzewie. Zawodowa pielęgniarka, położna, oraz 10 sanitariuszek z WSK, wyszkolonych teoretycznie, jednak bez praktyki, stanowiło personel. Dziewczęta znały się z tajnych kompletów prowadzonych przez siostry Urszulanki z Ołtarzewa, które zajęły się stroną gospodarczą, przygotowując posiłki dla pacjentów. Warunki sanitarne były prymitywne, jeden kran z wodą i zlew, ubikacje w okropnym stanie na podwórzu. Brakowało też lekarstw, właściciel miejscowej apteki Bujalski oddał wszystkie posiadane zapasy, nawet ciężkie operacje przeprowadzano bez znieczulenia. Należy podziwiać wytrzymałość fizyczną i psychiczną młodego personelu oraz ofiarność miejscowej ludności.


ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ
Zarząd Okręgu Warszawa-Powiat
Środowiska: "Obroża" i "Grupa Kampinos"

ul. Braci Załuskich 7, 01-733 Warszawa