VII Obwód "Obroża" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej
:::  Aktualna pozycja:  Rejony Obroży / Rejon VII - 'Jelsk-Jaworzyn' - Ożarów Maz. / Wojskowa Służba Kobiet  :::

Wojskowa Służba Kobiet w konspiracji i walce

     W walce z okupantem uczestniczyły kobiety ze wszystkich warstw społecznych - od robotnic rolnych i fabrycznych po rodziny inteligenckie, żony właścicieli okolicznych majątków ziemskich, także zakonnice ze Zgromadzenia Urszulanek SJK, tzw. szarych. Siostry zakonne prowadziły tajne nauczanie z zakresu szkoły średniej (dzięki nim część młodzieży nie straciła ani jednego roku nauki), pełniły funkcje łączniczek w Armii Krajowej, przenosiły broń, prowadziły kuchnię dla najbiedniejszych, przedszkole dla dzieci rodzin wysiedlonych z terenów wcielonych do rzeszy, z narażeniem życia przechowywały w klasztorze Żydów.

     Kobiety na terenie Ożarowa i Ołtarzewa należały głównie do WSK AK, część z nich do Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) Stronnictwa Narodowego. Niekiedy kobiety z tej samej rodziny należały do różnych organizacji podziemnych.

     Kobiety należące do AK kolportowały prasę podziemną, udostępniały swoje mieszkania na kontakty konspiracyjne, gromadziły środki opatrunkowe, utrzymywały łączność między członkami sztabu i jednostkami bojowymi.

     W końcu 1942 r. kobiety z WSK objęte zostały szkoleniem w zakresie służby sanitarnej, służby w łączności i pomocniczej.

     Kurs służby sanitarnej pod kierunkiem szefa służby zdrowia VII Rejonu dr. Antoniego Orsika "Bończy" ukończyło 17 kobiet.

     Na kursie łączności uczono kobiety m.in. sporządzania map i posługiwania się nimi, Kurs ukończyły 22 kobiety. W VII Rejonie istniało około 15 punktów kontaktowych, tzw. skrzynek, z których korzystały łączniczki. Łączność w rejonie utrzymywały: Stanisława Cholewińska, Bronisława Sędzikowa, Wanda Wodzyńska, Filomena Strefaniakowa, Helena de Flassilier, Helena Urbanowicz oraz siostry Urszulanki: Leichert i Pudelewicz. Kontakt między rejonem a Obwodem utrzymywały: Maria Jadźwińska, Jadwiga Komorowska, Wanda Bronowska i Zofia Nastowa. Funkcję łączniczki komendanta Okręfu Warszawa Miasto, płk. Antoniego Chruściela "Montera", pełniła Aleksandra Olędzka "Magda", utrzymywała m.in. łączność pomiędzy nim a rejonem, a w czasie powstania między rejonem a oddziałami partyzantów w Puszczy Kampinoskiej.

     Wszystkie niemal dziewczęta - sanitariuszki z NOW, jak również ich koleżanki z WSK pracowały jako pielęgniarki i salowe w zorganizowanym przez RGO (Radę Główną Opiekuńczą) szpitalu w Ożarowie dla przybyłej na ten teren w czasie powstania ludności Warszawy. Warunki pracy w tym szpitalu były wyjątkowo trudne.

     Komendantką WSK na terenie VII Rejonu była Aniela Kwiatkowska "Bona" (kryptonim związany z funkcją), "Irena" (pseudonim własny). Działała w konspiracji od początku okupacji niemieckiej. W październiku 1943 r. gestapo dokonało rewizji w czasie nieobecności w domu jej i męża Eugeniusza Kwiatkowskiego, który był jednym z organizatorów walki podziemnej na terenie Ożarowa i pierwszym dowódcą VII Rejonu. Od tego czasu oboje musieli się ukrywać. "Irena" ukrywała się w Warszawie, tam pracowała w służbie łączności VII Obwodu "Obroża". Uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim, pracowała m.in. przy produkcji granatów. Otrzymała stopień podporucznika, odznaczona m.in. Brązowym Krzyżem zasługi z Mieczami.


Z relacji Izabelli Olędzkiej-Graffstein "Jagienki"     


ŚWIATOWY ZWIĄZEK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ
Zarząd Okręgu Warszawa-Powiat
Środowiska: "Obroża" i "Grupa Kampinos"

ul. Braci Załuskich 7, 01-733 Warszawa